Duimartrose en artrose in de hand: wat het is en wat handtherapie doet

Het begint vaak met kleine dingen. Een pot die je niet meer vanzelf openkrijgt. Een sleutel omdraaien die pijn doet in de duimwortel. 's Ochtends opstaan met een hand die zich stijf en gezwollen aanvoelt, totdat je hem een kwartiertje beweegt en de stijfheid langzaam wegtrekt. Als die klachten steeds vaker terugkomen, is de kans groot dat je te maken hebt met artrose in de hand of duimartrose. Handtherapie is erop gericht de pijn te verminderen, je knijpkracht te herstellen en je hand zo functioneel mogelijk te houden, zodat je de dingen kunt blijven doen die voor jou tellen.

Je hebt geen verwijsbrief nodig. Neem contact op met FysioAmersfoort en we kijken samen wat handtherapie voor jou kan betekenen.

Wat is duimartrose, en wat is artrose in de hand?

Artrose in de hand is geen zeldzame aandoening. Naar schatting heeft 1 op de 3 mensen boven de 55 jaar er in enige mate last van, al is de ernst sterk wisselend. De meest voorkomende vorm is duimartrose, waarbij het CMC-1-gewricht is aangetast.

Duimartrose is slijtage van het CMC-1-gewricht, het gewricht aan de basis van de duim waar de duim overgaat in de handwortel. Het beschermende kraakbeen in dat gewricht wordt dunner, waardoor de gewrichtsoppervlakken bij beweging over elkaar schuren. Dat geeft pijn, stijfheid en soms een voelbare klik of knarsen bij gebruik van de hand.

Het CMC-1-gewricht, voluit het carpometacarpaalgewricht van de duim, is het meest belaste kleine gewricht van de hand. Het maakt vrijwel elke grijpbeweging mogelijk, van het vasthouden van een pen tot het knijpen in een citroen. Wanneer het gewrichtskraakbeen dunner wordt, neemt de belastbaarheid af en neemt de pijn toe, zeker bij activiteiten waarbij je kracht zet.

Naast duimartrose kan artrose ook voorkomen in de kleinere gewrichtjes van de vingers, de PIP-gewrichten (middengewrichten) en DIP-gewrichten (eindgewrichten). Daar zie je dan soms kleine bultjes ontstaan, de zogenoemde Heberden- en Bouchardknobbeljes. Beide vormen vallen onder de noemer artrose in de hand, maar het CMC-1-gewricht vraagt een andere aanpak dan de vingergewrichten. De handtherapeuten van FysioAmersfoort houden daar rekening mee. Meer over wat handtherapie inhoudt en welke klachten behandeld worden lees je op de overzichtspagina.

Hoe merk je het in het dagelijks leven?

Artrose in de hand kondigt zich zelden aan als een plotselinge, hevige pijn. Het begint geleidelijk, en juist daarin schuilt het verraderlijke. Veel mensen denken in het begin dat het overmoeidheid is, of dat het vanzelf overtrekt. Dat is het zelden.

Denk aan iemand van 60 die elke ochtend met stijve, licht gezwollen vingers wakker wordt. Niet dramatisch, maar vervelend genoeg om op te vallen. Na een kwartiertje bewegen trekt de ochtendstijfheid weg, maar de pijn bij krachtig grijpen blijft. Het openen van een jampot is niet meer vanzelfsprekend. Een mesje vasthouden bij het koken doet pijn in de duimbasis. Het typen op een telefoon, iets wat je eerder nooit bewust deed, vraagt nu concentratie omdat je de knijpkracht mist.

Ochtendstijfheid bij artrose duurt gemiddeld 15 tot 30 minuten en trekt daarna vanzelf weg. Dat onderscheidt het van reumatoïde artritis, waarbij de stijfheid doorgaans veel langer aanhoudt. Dit is klinisch relevant omdat het je een aanwijzing geeft over wat er speelt, al stelt een handtherapeut geen medische diagnose.

De klacht die mensen het vaakst noemen is het verlies van pinchkracht: de kracht waarmee duim en wijsvinger iets vasthouden. Dat is precies de beweging die het CMC-1-gewricht belast. Schrijven, een sleutel omdraaien, een knoop dichtmaken, een glas vasthouden: het zijn allemaal handelingen die op pinchkracht leunen. Wanneer die kracht afneemt, merk je het in elk hoekje van je dag.

Wat doet handtherapie bij artrose?

Handtherapie stelt geen diagnoses, maar werkt aan concrete doelen: minder pijn, meer kracht, en een hand die je weer kunt gebruiken zoals je dat wilt. De behandeling bij duimartrose en artrose in de hand richt zich op meerdere lagen tegelijk.

Bij een van de drie locaties van FysioAmersfoort in Amersfoort of Hoogland beoordeelt een fysiotherapeut gespecialiseerd in hand en pols eerst hoe de klacht zich bij jou uit. Want artrose is geen standaardverhaal. Bij de een is de pijn het grootste probleem, bij de ander de stijfheid of het verlies van knijpkracht. Op basis van die analyse wordt samen met jou een persoonlijk behandelplan opgesteld.

De behandeling kan bestaan uit oefentherapie gericht op het versterken van de spieren rondom het gewricht, wat de belasting op het slijtende kraakbeen vermindert. Spierversterkende oefeningen en progressieve belasting zijn daarbij de leidraad: rustig opbouwen, zodat het weefsel zich aanpast zonder overbelast te raken. Gewrichtsmobilisatie kan helpen wanneer de beweeglijkheid is afgenomen. Spalkbehandeling geeft het gewricht tijdelijk rust bij een acute opvlamming. Taping is een andere optie om het CMC-1-gewricht te ontlasten zonder het volledig te immobiliseren. Ergonomisch advies zorgt ervoor dat je de belasting op je hand in het dagelijks leven vermindert, thuis en op het werk. Thermische therapie (warmte of koude) kan de pijn bij een opvlamming verzachten en is iets wat je ook thuis kunt toepassen.

Een handtherapietraject bij artrose duurt gemiddeld 6 tot 12 weken, afhankelijk van de ernst van de klacht en de doelen die je samen stelt. Dat is geen harde grens, maar een realistisch beeld van wat herstel doorgaans vraagt.

Zo verloopt een behandeltraject

Een handtherapietraject heeft een herkenbare opbouw. Wat er per stap gebeurt:

Stap 1: Intake en klachtanalyse
De handtherapeut luistert naar je klacht, bekijkt hoe je hand beweegt en test de kracht en beweeglijkheid. Waar zit de pijn precies? Welke bewegingen gaan goed, welke niet? Welke dagelijkse activiteiten zijn het meest beperkt? Dit gesprek duurt langer dan je misschien verwacht, omdat het de basis vormt van alles wat daarna komt.

Stap 2: Persoonlijk behandelplan
Op basis van de intake stelt de therapeut samen met jou een behandelplan op. Dat plan is afgestemd op jouw klacht, jouw lichaam en jouw dagelijks leven. Wat wil je kunnen? Dat is het vertrekpunt. Behandeldoelen worden concreet benoemd zodat je onderweg kunt zien of je vordert.

Stap 3: Oefentherapie en eventuele spalken
De behandelfase is de kern van het traject. Oefeningen om de hand geleidelijk te belasten en de spieren rond het gewricht te versterken. Waar nodig wordt een spalk aangemeten die het CMC-1-gewricht rust geeft tijdens belasting of 's nachts. Manuele therapie hand en pols kan ingezet worden om de gewrichtsmobiliteit te verbeteren. Taping of andere hulpmiddelen worden toegepast als dat bijdraagt aan comfort en functie.

Stap 4: Zelfmanagement en leefstijladvies
Goede handtherapie heeft een einddoel buiten de behandelkamer. Je leert welke oefeningen je thuis kunt doen, hoe je je hand zo belast dat klachten niet terugkomen, en wat je kunt doen bij een opvlamming. Ergonomisch advies, houding, hulpmiddelen: de therapeut geeft je de tools om zelfstandig verder te kunnen. Bij klachten die kunnen leiden tot operatief ingrijpen biedt FysioAmersfoort ook ondersteuning bij revalidatie na een handoperatie of breuk.

Wat kun je zelf doen?

Handtherapie werkt het best als je er zelf ook aan bijdraagt. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk worstelen mensen met de vraag: rust ik nu, of beweeg ik? Het antwoord is: allebei, op het juiste moment.

Bij een opvlamming, wanneer de hand rood, warm of extra pijnlijk is, help je jezelf met rust en koude. Een ijspakket in een theedoek, een kwartier tegen het gewricht aan, vermindert de zwelling en dempt de pijn. Warmte werkt beter buiten een opvlamming: een warme handdoek of een warm bad lost de stijfheid op en maakt het gewricht soepeler voor de oefeningen die je daarna doet.

Buiten de opflakkering is bewegen juist goed. Het kraakbeen krijgt zijn voeding via de gewrichtsvloeistof, en die circuleert alleen als je beweegt. Te veel rust versnelt de stijfheid. Kleine, regelmatige bewegingen houden het gewricht soepeler dan lange periodes van rust afgewisseld met plotselinge belasting.

Ergonomisch aanpassen is een derde pijler. Gebruik geen kracht waar dat niet nodig is. Kies voor dikke grepen op bestek of schrijfgerei. Vermijd draaibewegingen als er een alternatief is. Draai geen potten open met je blote hand als een hulpstuk van twee euro het werk voor je doet. Kleine aanpassingen in hoe je dingen vasthoudt, verlagen de dagelijkse belasting op het CMC-1-gewricht aanzienlijk. Zelfmanagement vervangt geen behandeling, maar vergroot het effect ervan.

Duimartrose, of toch iets anders?

Niet elke pijn aan de duimbasis is duimartrose. En niet elke tintelende of gevoelloze hand hoort bij artrose. Drie onderscheiden zijn de moeite waard.

Duimartrose (CMC-1) geeft pijn aan de basis van de duim, verergert bij knijpen en draaien, en gaat gepaard met ochtendstijfheid die 15 tot 30 minuten aanhoudt. De pijn is lokaal en minder aanwezig bij rust.

Artrose in de vingergewrichten geeft pijn en soms zichtbare knobbeltjes op de midden- of eindgewrichten van de vingers. Dit is een andere locatie dan duimartrose en vraagt een andere behandelaanpak, al kunnen beide vormen bij dezelfde persoon voorkomen.

Carpaal tunnelsyndroom veroorzaakt tintelingen, gevoelloosheid of een doofheid in de handpalm en vingers, met name 's nachts of bij langdurig handhouden van dezelfde positie. De pijn zit niet primair in het gewricht maar in de zenuwen. Voor carpaal tunnelsyndroom heeft FysioAmersfoort een aparte behandelaanpak. [TODO: cross-link naar /handtherapie/carpaletunnelsyndroom toevoegen zodra die pagina live is]

Als je niet zeker weet welke klacht je hebt, is dat geen reden om te wachten. De handtherapeut maakt tijdens de intake de onderscheiding en stelt een behandelplan op dat bij jouw klacht past.

Veelgestelde vragen

Wat is duimartrose en hoe merk ik dat in het dagelijks leven?

Duimartrose is slijtage van het CMC-1-gewricht aan de basis van de duim, waarbij het gewrichtskraakbeen dunner wordt. Je merkt het doordat grijpen, knijpen en draaibewegingen pijn doen. Ochtendstijfheid die 15 tot 30 minuten aanhoudt is een kenmerkend teken. Dagelijkse activiteiten als een pot openen, schrijven of een sleutel omdraaien worden lastiger naarmate de klacht vordert.

Heb ik een verwijsbrief nodig en wanneer kan handtherapie iets voor mij betekenen?

Nee, je hebt geen verwijsbrief nodig om een afspraak te maken bij FysioAmersfoort. Je kunt direct aanmelden. Handtherapie is zinvol zodra artrose in de hand of duimbasis je dagelijks functioneren beperkt, ook als de klacht nog mild is. Vroeg beginnen voorkomt dat compensatiepatronen en spierzwakte de klacht verergeren.

Hoe verloopt een behandeltraject bij een handtherapeut en wat kan ik zelf doen?

Een behandeltraject duurt gemiddeld 6 tot 12 weken en begint met een intake en klachtanalyse. Daarna volgt een persoonlijk behandelplan met oefentherapie, eventuele spalkbehandeling en ergonomisch advies. Tussendoor leer je wat je zelf kunt doen: rust en belasting slim afwisselen, thermische therapie toepassen en je handgebruik ergonomisch aanpassen.

De handtherapeuten en gespecialiseerde fysiotherapeuten van FysioAmersfoort werken vanuit drie locaties in Amersfoort en Hoogland: Schothorsterlaan, Zuivelhof en Paladijnenweg. Je bent welkom zonder verwijsbrief, en de eerste stap is een gesprek over wat jouw hand nodig heeft. Neem contact op met FysioAmersfoort en maak een afspraak die past bij jou.